Motor yağı föylerinde, onay listelerinde ve atölye konuşmalarında geçen kısaltmalar ve teknik terimler. Alfabetik sıradadır; her madde önce terimin ne demek olduğunu, sonra tezgâhta ne zaman önem kazandığını anlatır.
54 terim
A
- ACEA
- Avrupa Otomobil Üreticileri Birliği'nin yağ sınıflandırması. A/B harfleri tam SAPS (filtresiz motor), C harfi düşük SAPS (partikül filtreli motor) demektir; C3 yüksek HTHS, C2 ve C5 yakıt ekonomisi sınıfıdır.İlgili rehber: API, ACEA ve OEM onayları
- Akma noktası
- Yağın soğukta akmayı kestiği sıcaklık. Türkiye için -30°C ve altı yeterlidir; asıl anlamı baz yağ kalitesinin dolaylı göstergesi olmasıdır.
- API
- Amerikan Petrol Enstitüsü. Benzinli motor yağı sınıfları harfle ilerler (SE, SF, SG, SJ, SL, SM, SN, SP); dişli yağı sınıfları GL-1'den GL-5'e gider. Yeni harf her zaman "daha iyi" değil, "daha yeni regülasyona uygun" demektir.İlgili rehber: API, ACEA ve OEM onayları
- ATF
- Otomatik şanzıman yağı. Her şanzıman ailesi kendi sürtünme karakterini ister; yanlış ATF konvertör titremesi ve sert geçiş yapar.
B
- Bardak itici
- Kamın doğrudan bastığı, supabın üstüne oturan silindirik metal kapak. Mekanik olanı şimle ayarlanır, hidrolik olanı yağ basıncıyla boşluğu kendisi alır.
- Baz yağ
- Yağın ana gövdesi; hacmin yüzde 75 ile 90'ı. API beş gruba ayırır: I ve II mineral, III ağır işlenmiş mineral ("sentetik" diye satılabilir), IV PAO, V ester.İlgili rehber: Sentetik mi, mineral mi?
- Blow-by
- Segmandan kartere kaçan yanma gazı. Yağı yakıtla seyreltir ve oksitler; güç artırılmış motorda artar.
C
- CVL
- Kurşun ikamesi katkısı (Millers ürün adı). Sertleştirilmemiş supap oturaklı motorda kurşunsuz benzinin yol açtığı oturak çökmesini önler; VSPe'nin oktan ve etanol koruması olmayan hali.İlgili rehber: Kurşunsuz benzin ve klasik motor
D
- Dağıtıcı dişlisi
- Distribütörü kam milinden döndüren helisel dişli. Chevrolet ve Ford V8'lerde makaralı iticili motorda bile kayar temaslı kaldığı için ZDDP'ye bağımlı ilk parçadır.
- Deterjan
- Yağda sıcak yüzeylerde lak ve vernik oluşumunu önleyen katkı; kalsiyum ve magnezyum bileşikleri. Eski, çamurlu motorda aniden yüksek deterjan birikintiyi söküp süzgeci tıkayabilir.
- Dispersan
- Kurumu ve su damlacıklarını askıda tutup filtreye taşıyan katkı. Yağın kararması bu katkının çalıştığının işaretidir.
- Dog ring
- Senkromeçsiz yarış şanzımanında dişliyi mile kilitleyen tırnaklı halka. Her geçişte şok yükü alır; yarış şanzıman yağı bu darbeyi sönümlemek için farklı formüle edilir.
- DOT 4 / DOT 4 LV
- Fren hidroliği sınıfı. DOT 4 su çeker, iki yılda kaynama noktası düşer; LV (düşük viskozite) ABS ve ESP valfleri için gereklidir. Silikon bazlı DOT 5 ile karıştırılmaz.
- DPF / OPF
- Dizel / benzinli partikül filtresi. Egzozdaki isi tutar; yağdaki kül (SAPS) filtreyi doldurur, bu yüzden filtreli motor düşük SAPS yağ ister.
- Düz itici (flat tappet)
- Kam lobunun düz bir yüzeye sürtünerek supabı açtığı sistem. Temas basıncı çok yüksektir; 1987 öncesi motorların büyük bölümü bu tiptir ve ZDDP'ye bağımlıdır.
E
- EP (aşırı basınç katkısı)
- Dişli yağlarında, dişli yüzeylerinin birbirine kaynamasını önleyen kükürt-fosfor katkısı. GL-5'te yoğundur ve pirinç senkromeç halkasını aşındırabilir.
- Ester
- Bitkisel veya sentetik asitlerden üretilen, metale kimyasal olarak tutunan baz yağ (Grup V). Motor durduğunda filmi düşürmez; PAO'nun conta büzüştürme eğilimini dengeler. Bir artıdır, olmazsa olmaz değil.
F
- Fosfor (P)
- ZDDP molekülündeki aşınma önleyici element; "ppm fosfor" ZDDP seviyesinin en yaygın ölçüsüdür. Katalizörü zehirlediği için modern yağlarda sınırlanır.
G
- GL-1 / GL-4 / GL-5
- API dişli yağı sınıfları. GL-1 EP katkısız (savaş öncesi düz kesim dişli), GL-4 senkromeçli manuel şanzıman (sarı metal uyumlu), GL-5 hipoid diferansiyel (yoğun EP). GL-5 senkromeçli kutuya konmaz.
H
- HFRR
- Yüksek frekanslı ileri geri hareket testi. Bilyeyi bir plaka üzerinde yağ içinde sürterek sürtünme katsayısı ve aşınma izi ölçülür; NANODRIVE gibi katkı iddialarının dayandığı ölçümdür.
- Hidrolik itici
- Yağ basıncıyla dolup supap boşluğunu kendisi alan itici. Soğukta kalın yağ dolumu geciktirir ve şakırtı yapar; bu motorlar 20W-50 yerine 10W-40 sınıfı ister.
- Hipoid dişli
- Diferansiyeldeki, eksenleri kesişmeyen kaymalı temaslı konik dişli. Yüksek kayma nedeniyle EP katkısı (GL-5) gerektirir.
- HTHS
- 150°C'de yüksek kayma hızındaki viskozite, mPa·s birimiyle. Sıcak yatak korumasının en iyi tek göstergesi; performans motorunda 3,7 üstü aranır.
İ
- İp keçe (rope seal)
- 1970 öncesi motorlarda krank arka keçesi; grafitli örgü. Gözenekli olduğu için düşük moleküler dağılımlı tam sentetik yağ mineral yağdan daha kolay sızar.
J
- JASO
- Japon Otomotiv Standartları Kuruluşu. Motosiklet yağlarında MA/MA2 ıslak debriyaj uyumu, FC/FD iki zamanlı sınıfıdır. Otomobil yağı ıslak debriyajlı motosiklete konmaz.İlgili rehber: Motosiklet için hangi motor yağı
K
- Kam kırma
- Yeni takılan kamın ilk 20 dakikada 2.000 ile 2.500 devirde, rölantiye düşmeden çalıştırılması. Rölantide yağ sıçraması kam lobuna yetmez; bu 20 dakika kamın ömrünü belirler.İlgili rehber: Restorasyon sonrası rodaj
- KAT
- Avrupa'da katalizörlü versiyon için model eki (örnek: 325i KAT). Katalizörlü klasikte ZDDP koşulu yağ tüketimidir.
- KV40 / KV100
- 40°C ve 100°C'de kinematik viskozite (cSt). Viskozite indeksi bu ikisinden hesaplanır; föydeki temel ölçümlerdir.
L
- LSD
- Sınırlı kaymalı (kilitli) diferansiyel. Balata plakaları sürtünerek çalışır; yağda sürtünme modifiyeri yoksa viraj çıkışında titrer ("chatter").
- LSPI
- Düşük devirde erken tutuşma. Turbo direkt enjeksiyonlu motorda silindire sıçrayan yağ damlacığının ateşleme yapması; piston ve segman kırar. Kalsiyum deterjan artırır, magnezyum azaltır.İlgili rehber: LSPI nedir?
M
- Makaralı itici (roller)
- Kamın bir rulman üzerinde yuvarlandığı itici. Kam-itici temasını yumuşatır ama dağıtıcı dişlisi, zincir ve külbütör kayar temaslı kalır.
- MPa
- Megapaskal, basınç birimi. 1.000 MPa yaklaşık 10.000 atmosferdir; kam lobu ile itici arasındaki temas basıncı bu düzeydedir.
N
- NANODRIVE
- Millers motorsport serisinin sürtünme azaltıcı katkı kimyasının ticari adı. Föyde HFRR testiyle ölçülür; yalnızca üreticinin kendi önceki nesline karşı kıyaslanır.
- NOACK
- Buharlaşma kaybı, yüzde. Yüksek NOACK yağ tüketimi ve turbo kokması demektir; yüzde 10'un altı iyi, 8'in altı çok iyi.
O
- Onay listesi
- Üreticinin bir motor için resmen uygun ilan ettiği spesifikasyonlar (MB 229.5, BMW LL-04, VW 504.00 gibi). Bir tabandır, tavan değil; regülasyonla güncellenir.İlgili rehber: API, ACEA ve OEM onayları
P
- PAO (polialfaolefin)
- Tamamen sentezlenmiş hidrokarbon baz yağ (Grup IV). Soğukta akış ve ısıl kararlılık çok iyi; contayı büzüştürme eğilimi nedeniyle genellikle esterle harmanlanır.
- Plastigauge
- Yatak boşluğunu ölçen ezilir plastik şerit. Yatak kepini sıkıp açınca şeridin genişliğinden boşluk okunur; viskozite kararının ilk adımıdır.
- ppm
- Milyonda bir parça. Katkı yoğunluğu birimi; 1.200 ppm fosfor demek bir kilo yağda 1,2 gram fosfor demektir.
R
- Rodaj
- Yeni parçaların, özellikle segmanın honlanmış silindire kontrollü aşınmayla oturduğu ilk 500 ile 800 km. Yük altında ve değişken devirde yapılır; rölanti ve sabit hız rodajı bozar.İlgili rehber: Restorasyon sonrası rodaj
S
- SAE derecesi
- Otomotiv Mühendisleri Derneği viskozite kodu (20W-50 gibi). W'li ilk rakam soğuk marşta akış, ikinci rakam 100°C'de film kalınlığıdır.İlgili rehber: Motor yağı viskozitesi
- SAPS
- Sülfat külü, fosfor, kükürt. Partikül filtresini dolduran ve katalizörü zehirleyen üç bileşen; "düşük SAPS" bunların sınırlandığı yağ demektir.
- Senkromeç
- Manuel şanzımanda vites geçişinde dişli hızlarını eşitleyen, çoğunlukla pirinç halka. GL-5'in EP katkısı bu halkayı aşındırır; GL-4 gerekir.
- Sentil
- Supap boşluğunu ölçen ince çelik şerit. Mekanik supaplı motorda (OM617, M10, hava soğutmalı VW) 15.000 km'de bir ayar aracıdır.
- Sürtünme modifiyeri
- LSD yağında balata plakalarının sürtünmesini ayarlayan katkı. Yoksa diferansiyel titrer; açık diferansiyelde gereksizdir.
T
- TBN
- Toplam baz sayısı. Yağın yanma asitlerini nötralize etme kapasitesi (mg KOH/g). Dizel, karbüratörlü ve kısa yol yapan motorda hızla tükenir; yağ analizinde düşüşü değişim zamanını gösterir.İlgili rehber: Motor yağı kaç km'de değişir?
- TGDI
- Turbo direkt enjeksiyonlu benzinli motor. LSPI riski ve yakıt seyrelmesi nedeniyle yağ kimyası ayrı sınıflandırılır (API SP, ACEA C5).İlgili rehber: LSPI nedir?
- Transaxle
- Şanzıman ve diferansiyelin tek gövdede olduğu ünite (Porsche 911/944, VW boxer, yarış araçları). Senkromeç ve hipoid aynı yağı paylaştığı için hem GL-4 hem GL-5 karşılayan formül ister.
U
- UOA (kullanılmış yağ analizi)
- 100 ml kullanılmış yağın laboratuvarda metal ve kirlilik oranlarına bakılması. Demir kam ve silindiri, bakır ve kurşun yatakları, silisyum tozu gösterir; motoru sökmeden içini görmenin tek yoludur.
V
- VI iyileştirici
- Çok dereceli yağı mümkün kılan polimer katkı; soğukta büzülür, sıcakta açılır. Yüksek mekanik yükte kopar ve yağ incelir ("kayma kaybı").
- Viskozite
- Akışa karşı direnç, halk dilinde "kalınlık". Sıcaklıkla düşer; kod bunu iki rakamla özetler.İlgili rehber: Motor yağı viskozitesi
- Viskozite indeksi (VI)
- Sıcaklıkla viskozitenin ne kadar az değiştiğinin ölçüsü. Yüksek VI soğukta akıp sıcakta kalın kalmak demektir; katkıyla şişirilmiş VI kayma altında düşer.
Y
- Yağ damlatma testi
- Kompresyon testinde silindire birkaç damla yağ koyup tekrar ölçmek. Değer yükselirse kaçak segmandadır, yükselmezse supaptadır.
- Yakıt seyrelmesi
- Yanmamış benzinin kartere inip yağı inceltmesi. Seviye sabit görünürken viskozite yarıya düşebilir; yağ çubuğu koklanır.
Z
- ZDDP
- Çinko dialkil ditiyofosfat. 1940'lardan beri motor yağının aşınma önleyicisi; yüksek basınçta metal yüzeyde kurban bir fosfat filmi oluşturur. Klasik motor için doğru bant 1.100 ile 1.200 ppm; fazlası aşındırır.İlgili rehber: ZDDP nedir?